Қоғамның рухани дамуы мен әлеуметтік тұрақтылығы адамдардың бір-біріне жанашырлық танытып, мұқтаж жандарға қолдау көрсетуімен тығыз байланысты. Ислам діні адам баласын тек жеке басының қамын ойлауға емес, қоғам игілігі үшін де еңбек етуге үндейді. Сол ізгі амалдардың бірі – уақып жасау. Уақып – адамның Алла разылығы үшін өзіне тиесілі дүние-мүлкін халық игілігіне арнап, оның пайдасын қайырымдылық мақсатында жұмсауы. Бұл – садақаның ең сауапты әрі ұзақ мерзімді түрлерінің бірі.

Ислам өркениетінің тарихына көз жүгіртсек, мешіт, медресе, құдық, көпір, аурухана, кітапхана және көптеген қоғамдық нысандардың уақып арқылы салынғанын көреміз. Уақып мәдениеті мұсылман қоғамының ғылымына, біліміне, әлеуметтік әл-ауқатына және рухани дамуына зор үлес қосқан.

Қасиетті Құранда Алла Тағала: «Жақсы көрген нәрселеріңнен жұмсамайынша, игілікке жете алмайсыңдар…» («Әли Имран» сүресі, 92-аят), – деп баяндайды. Бұл аят мүміннің Алла жолында ең қадірлі дүниесін де қиюға дайын болуы шынайы тақуалықтың белгісі екенін аңғартады.

Уақып – тек материалдық көмек көрсету ғана емес. Ол – адам жүрегіндегі мейірімнің, жомарттықтың және жауапкершіліктің көрінісі. Өзінің дүние-мүлкін өзгелердің игілігіне арнаған адам қоғамның дамуына үлес қосып қана қоймай, ақыреттік азығын да молайтады.

Пайғамбарымыз Мұхаммед (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Адам қайтыс болғанда оның барлық амалдары тоқтайды. Тек үш нәрсенің сауабы жалғасады: үзілмейтін садақа, пайдалы білім және дұға жасайтын ізгі ұрпақ», – деген. Ғалымдардың түсіндіруінше, хадисте айтылған «үзілмейтін садақаның» ең көркем үлгілерінің бірі – уақып.

Уақыптың ең үлкен пайдасы – оның сауабының үзілмеуінде. Адам бұл дүниеден өтсе де, оның уақып еткен мүлкінің игілігін халық көріп тұрған уақытта сауабы жазыла береді. Егер бір адам жер телімін мешіт құрылысына арнаса немесе білім ордасының салынуына үлес қосса, онда сол орында оқылған әрбір дұға, үйретілген әрбір білім, жасалған әрбір игі іс оның амал дәптеріне сауап болып жазыла береді.

Қазақ халқы қайырымдылық жасауды ежелден сауапты іс санаған. Ауыл-аймақта мешіт салуға атсалысу, медресеге көмек беру, жолаушыларға деп құдық қаздыру, көпір салдыру немесе жетім-жесірге қамқор болу – халқымыздың игі дәстүрлерінің бірі. Мұның барлығы уақып мәдениетінің қазақ қоғамында да кеңінен көрініс тапқанын аңғартады.

Бүгінгі таңда да уақыптың маңызы арта түсуде. Қоғамда көптеген қайырымдылық жобалар жүзеге асырылып келеді. Мешіттердің салынуы мен жөнделуі, Құран жаттау орталықтарының ашылуы, әлеуметтік аз қамтылған отбасыларға қолдау көрсету, студенттердің білім алуына жағдай жасау сияқты игі бастамалардың жүзеге асуына жомарт жандардың үлесі зор.

Уақып қоғамдағы бауырмалдықты күшейтеді. Бір адамның жасаған игі ісінің шарапатын жүздеген, тіпті мыңдаған адам көруі мүмкін. Бұл адамдар арасында өзара сенім мен жанашырлықтың қалыптасуына ықпал етеді. Әсіресе қиын жағдайда қалған азаматтарға қолдау көрсету – мұсылманның бауырмалдық қасиетінің айқын көрінісі.

Сонымен қатар уақып адамның дүниеқоңыздығын азайтып, жүрегін жомарттыққа тәрбиелейді. Мал-мүлік адамға уақытша ғана аманат екендігін түсінген жан оны Алла жолында жұмсаудан тартынбайды. Өйткені мұсылман үшін нағыз байлық – жиналған дүние емес, ақыретке жіберілген сауап.

Исламда қайырымдылықтың әрбір түрі ниетпен өлшенеді. Сондықтан уақып жасаған кезде мақтану немесе атаққа ұмтылу емес, Алланың разылығын көздеу басты мақсат болуы тиіс. Шынайы ықыласпен жасалған уақып адамның жүрегіне тыныштық сыйлап, өміріне береке әкеледі.

Бүгінде уақып тек жер немесе ғимарат берумен шектелмейді. Кәсіпкер өз кәсібінің белгілі бір бөлігін қайырымдылыққа бағыттай алады. Біреу кітап сыйласа, енді бірі білім алуға жағдай жасайды, тағы бірі әлеуметтік жобаларды қолдайды. Ең маңыздысы – жасалған істің адамдарға ұзақ уақыт бойы пайдасын тигізуі.

Қазіргі қоғамда жастарды да уақып мәдениетіне баулу маңызды. Олар қайырымдылықтың мәнін түсініп өскен сайын қоғамда мейірім, жауапкершілік және өзара көмек беру мәдениеті нығая түседі. Бұл – бірлігі бекем, рухани тұрғыдан кемел қоғам қалыптастырудың маңызды жолдарының бірі.

Уақып – тек бай адамдарға ғана тән амал емес. Әр адамның мүмкіндігіне қарай қоғам игілігіне үлес қосуына болады. Аз болса да тұрақты жасалған игі іс Алланың алдында қадірлі. Сондықтан мұсылман адам қолындағы нығметті өзгелермен бөлісуді өмірлік қағидасына айналдыруы қажет.

Дүние-мүлікті уақып ету – Исламдағы ең сауапты әрі берекелі амалдардың бірі. Ол адамның жомарттығын арттырып қана қоймай, қоғамның рухани және әлеуметтік дамуына да зор ықпал етеді. Уақып арқылы білім дамиды, қайырымдылық көбейеді, мұқтаждарға көмек көрсетіледі және ізгі істер жалғасады. Сондықтан әрбір мұсылман қолындағы нығметтің уақытша аманат екенін ұғынып, оны халық игілігі мен Алла разылығы жолында жұмсауға ұмтылғаны абзал.

Алла Тағала жасаған қайырымдылықтарымызды қабыл етіп, жүрегімізге жомарттық пен мейірім нәсіп етсін. Уақып мәдениеті халқымыздың өмірінде қайта жаңғырып, қоғамымыздың бірлігі мен берекесінің артуына себепші болғай! Әмин!

Жамбыл облысы Байзақ ауданы

Мәдімар ауылы «Мәдімар» мешітінің имамы

Рахметов Жақсылық Күмісбекұлы