Адам баласының өмірінде қуаныш та, қиындық та, молшылық та, таршылық та қатар кездеседі. Бір күні көңіліміз көтеріліп, дүниеміз кеңейсе, енді бір күні сынаққа тап болып, жүрегіміз қысылуы мүмкін. Осындай құбылмалы өмірде адамға күш беретін, жүрегін тыныштандыратын, бар нәрсенің қадірін түсіндіретін ұлы қасиеттердің бірі – шүкіршілік. Шүкіршілік – жай ғана «шүкір» деп тілмен айту емес. Шүкір – жүрекпен Алланың берген нығметін мойындау, тілмен мадақ айту және сол нығметті Алланың разылығына сай пайдалану. Алла Тағала Құранда: «Егер шүкір етсеңдер, әлбетте, сендерге нығметімді арттырамын» (Ибраһим сүресі, 7-аят) деп уәде еткен. Бұл – шүкіршіліктің қаншалықты маңызды екенін көрсететін ұлы аят. Демек, шүкір – берекеге бастайтын жолдардың бірі.
Шүкір дегеніміз не?
Шүкір – қолыңдағы нәрсеге разы болып, оның қадірін білу. Бірақ шүкіршілік «ештеңе сұрамау» немесе «мақсат қоймау» деген сөз емес. Адам жақсы өмірді қалауы мүмкін. Білім алуға, еңбек етуге, кәсібін дамытуға, отбасына жағдай жасауға ұмтылуы мүмкін. Мұның бәрі дұрыс. Бірақ адам қолындағы бар нығметті бағаламай, үнемі жоқ нәрсесіне ғана алаңдаса, жүрегі тыныштық таппайды. Шүкір ететін адам: «Менде ештеңе жоқ» демейді. «Алла маған берген нығметтерді санасам, қаншама нәрсе бар екен» деп ойлайды. Біздің көзімізге қарапайым көрінетін нәрселердің өзі – үлкен нығмет. Денсаулық, ата-ана, бала, отбасы, иман, таңертең аман ояну, жүріп-тұру, көру, есту, тыныс алу – нығмет. Адам кейде осының бәрін жоғалтқанда ғана қадірін түсінеді. Сондықтан ақылды адам нығметтің қадірін одан айырылмай тұрып біледі.
Шүкіршілік берекені арттырады. Береке дегеніміз – тек ақшаның көп болуы емес. Береке – аз нәрсенің көпке жетуі. Береке – тапқан табысыңның қайырлы болуы. Береке – денсаулықтың сақталуы. Береке – отбасыдағы татулық. Береке – бала тәрбиесінің дұрыс болуы. Береке – жүректің тыныштығы. Береке – уақыттың пайдалы өтуі. Кейде адамның табысы көп болғанымен, көңілі тыныш болмайды. Ал кейбір адамның дүниесі аса көп болмаса да, отбасы аман, денсаулығы жақсы, жүрегі тыныш, дастарханы берекелі болады. Сондықтан шынайы байлықты тек дүниемен өлшеуге болмайды.
Шүкіршілік пен қанағат
Шүкіршілік қанағатпен тығыз байланысты. Қанағат дегеніміз – мақсатсыз отыру емес. Қанағат – Алланың бергеніне разы болып, сонымен бірге адал жолмен жақсы нәрсеге ұмтылу. Адамның арманы болғаны жақсы. Бірақ арманы бар екен деп бүгінгі нығметін ұмытпау керек.«Мынау болса ғана бақытты боламын» деп өмір сүрген адам бақытын үнемі болашаққа ысырады.«Қазір де Алланың нығметіндемін» деп өмір сүрген адам жүрегіндегі тыныштықты бүгіннен табады.
Нығметті бағаламау – үлкен қателік. Адам баласының бір ерекшелігі – қолындағы нәрсеге тез үйреніп кетеді. Бір нәрсеге қол жеткізген кезде қуанады. Бірақ біраз уақыттан кейін ол қалыпты нәрсеге айналады. Бұрын армандаған телефонын алған адам біраз уақыттан соң одан да жаңа телефонды қалайды. Бұрын армандаған үйіне кірген адам кейін одан да үлкен үйді ойлауы мүмкін. Бұрын армандаған табысына жеткен адам одан да көп ақшаға ұмтылады. Егер адам осы шексіз қалаудың соңынан кете берсе, жүрегі ешқашан тоймайды. Сондықтан мұсылман адам дүниеге ие болғанымен, дүниенің құлы болмауы керек.
Шүкіршілік – қиындық кезінде де қажет
Шүкіршілік тек қуанышты күндерде айтылатын сөз емес. Мүмін адам қиындық кезінде де Алланы ұмытпайды. Бұл «қиындыққа қуан» деген сөз емес. Қиындықтың ауыр екенін мойындауға болады. Жылауға да, қиналуға да болады. Бірақ жүректе Аллаға деген үміт үзілмеуі керек. Адам: «Я, Раббым, бұл жағдай маған ауыр. Бірақ Сенің хикметің бар екеніне сенемін. Маған сабыр бер, дұрыс жол көрсет» деп дұға етеді. Осындай кезде шүкіршілік сабырмен бірге жүреді. Қуанышта – шүкір. Сынақта – сабыр. Ал екеуінің арасында – Аллаға тәуекел.
Шүкіршілік адамның мінезін өзгертеді
Шүкір ететін адам өзгелердің жетістігіне қызғанышпен қарамайды. Біреудің үйі үлкен болса: «Алла оған берекесін берсін» дейді. Біреудің кәсібі жүріп тұрса: «Алла табысын арттырсын» дейді. Біреудің жағдайы жақсы болса: «Алла маған да адалынан нәсіп етсін» дейді. Өйткені шүкір ететін адам өзіне берілген нығметтерді көреді. Ал үнемі өзін өзгемен салыстыратын адам өзінің нығметін байқамай қалады. Әлеуметтік желіде адамдар көбіне өмірінің әдемі сәттерін көрсетеді. Біреудің қуанышын көріп, өз өміріңді кем санау дұрыс емес. Сен оның бүкіл өмірін емес, бірнеше минутын ғана көріп тұрсың. Әр адамның өз сынағы бар. Әр адамның өз несібесі бар. Әр адамның өз уақыты бар.
Шүкіршілік – жүректің байлығы
Нағыз байлық – адамның жүрегіндегі қанағат. Егер адамның дүниесі көп болып, жүрегі үнемі «тағы, тағы» деп тұрса, оның байлығы оны бақытты ете алмауы мүмкін. Ал дүниесі орташа болса да: «Аллаға шүкір, отбасым аман, денім сау, наным бар, баспанам бар, иманым бар» деп өмір сүрген адамның жүрегі тыныш болады. Бұл – рухани байлық. Сондықтан Пайғамбарымыздың (оған Алланың салауаты мен игілігі болсын) өміріне қарасақ, дүниеге байланып қалмай, Алланың бергеніне шүкіршілік етудің үлгісін көреміз.
Шүкіршіліктің үш түрі
Ғалымдар шүкіршілікті үш тұрғыдан түсіндіреді.
- Жүрекпен шүкір ету. Жүрекпен: «Бұл нығметтің барлығы Алланың қалауымен берілді» деп сену. Адам өз еңбегін жоққа шығармайды. Бірақ өзінің мүмкіндігін, денсаулығын, ақылын, уақытын берген Алла екенін түсінеді.
- Тілмен шүкір ету. «Әлхамдулилләһ» деп Алланы мадақтау. Бірақ шүкір сөз жүзінде ғана қалмауы керек.
- Амалмен шүкір ету. Алла берген денсаулықты харам іске емес, пайдалы іске жұмсау. Алла берген байлықты ысырап етпей, адал жолда пайдалану. Алла берген білімді адамдарға пайда келтіруге қолдану. Алла берген уақытты босқа өткізбей, пайдалы істерге жұмсау. Міне, шынайы шүкір осындай.
Байлықтың шүкірі
Алла бір адамға мал-дүние берсе, оның шүкірі – садақа беру, мұқтажға көмектесу, отбасын адал ризықпен қамтамасыз ету және харамнан сақтану. Байлықтың көп болуы – сынақ. Кедейлік те – сынақ. Денсаулық та – сынақ. Билік те – сынақ. Білім де – сынақ. Адам әрбір нығметі үшін жауап береді. Сондықтан: «Маған Алла берді» деп қана қою жеткіліксіз. «Алла берген нәрсені қалай пайдаланып жүрмін?» деп те ойлану керек.
Уақыттың шүкірі
Адам көбіне уақыттың қадірін білмейді. Ақша жоғалса, қайта табуға болады. Зат жоғалса, қайта алуға болады. Бірақ өткен уақыт қайтып келмейді. Бүгінгі күн – бізге берілген үлкен мүмкіндік. Таң атқанда: «Бүгін не істеймін?» деп қана емес, «Бүгін Алланың разылығына жететін қандай іс жасаймын?» деп ойлаған жөн. Бір жақсы сөз айту. Ата-ананы қуанту. Біреуге көмектесу. Білім үйрену. Намазға көңіл бөлу. Жақсылық жасау. Бұлардың барлығы адамның уақытын берекелі етеді.
Денсаулықтың шүкірі
Денсаулық бар кезде оның қадірін кейде сезбейміз. Еркін тыныс алу, жүру, көру, есту – күн сайын бізге беріліп тұрған үлкен нығмет. Сондықтан денсаулықтың шүкірі – оны зиянды нәрселерге жұмсамау, денені аманат деп білу және пайдалы істерге пайдалану.
Отбасының шүкірі
Үйде ата-анаң болса – қадірін біл. Жаныңда бауырың болса – ренішті ұзақ сақтама. Балаң болса – оған жақсы тәрбие бер. Жұбайың болса – оның жақсы қасиетін көре біл. Отбасыдағы берекенің негіздерінің бірі – бір-бірінің қадірін білу. Кейде адам сырттағы адамдарға жақсы көрінуге тырысады да, үйіндегі ең жақын адамдарға дөрекі сөйлейді. Бұл дұрыс емес. Жақсылық ең алдымен өз үйіңнен басталуы керек.
Шүкіршілікті қалай көбейтеміз?
Күн сайын бірнеше минут өзіңдегі нығметтерді ойлап көр. Мысалы: «Аллаға шүкір, бүгін аман ояндым». «Аллаға шүкір, ата-анам бар». «Аллаға шүкір, денсаулығым бар». «Аллаға шүкір, наным бар». «Аллаға шүкір, иманым бар». «Аллаға шүкір, білім алуға мүмкіндігім бар». «Аллаға шүкір, тәубе етуге мүмкіндік беріп жатыр». Осылай ойланған сайын адамның жүрегі жұмсарады.
Шүкіршілік – берекенің есігін ашады
Береке тек көп ақша арқылы келмейді. Кейде береке – аз табыстың отбасыға жетуі. Кейде береке – күтпеген жерден келген көмек. Кейде береке – бір жамандықтан аман қалу. Кейде береке – жүректің бір нәрсеге қанағат етуі. Кейде береке – баланың жақсы тәрбиесі. Кейде береке – денсаулық. Кейде береке – уақыт. Кейде береке – жақсы дос. Кейде береке – иман. Сондықтан берекені тек есепшоттағы ақша көлемімен өлшеуге болмайды.
Шүкірсіздік адамның жүрегін қажытады
Үнемі жоқ нәрсені ойлау адамды шаршатады. «Неге менде жоқ?» «Неге басқада бар?» «Неге менің жағдайым осындай?» Деген ойлар көбейген сайын адам өзіндегі нығметтерді ұмытады. Ал шүкіршілік: «Менде не бар?» деген сұраққа жауап береді. Бұл адамның өмірге деген көзқарасын өзгертеді.
Шүкіршілік пен дұға
Шүкіршілік дұғамен тығыз байланысты. Мұсылман адам Алладан сұрайды және бергеніне шүкір етеді. Қуаныш келгенде: «Әлхамдулилләһ» дейді. Нығмет көргенде: «Әлхамдулилләһ» дейді. Қиындықтан шыққанда: «Әлхамдулилләһ» дейді. Жақсылыққа үміттенгенде: «Я, Алла, маған қайырлысын нәсіп ет» деп дұға етеді.
Қорытынды
Құрметті бауырлар! Біздің өміріміздегі ең үлкен мәселелердің бірі – бар нәрсенің қадірін жоғалтқаннан кейін түсіну. Денсаулықтың қадірін ауырғанда. Уақыттың қадірін өтіп кеткенде. Ата-ананың қадірін олар алыстағанда. Жастықтың қадірін жас ұлғайғанда. Берекенің қадірін береке азайғанда түсініп жатамыз. Сондықтан нығметті жоғалтпай тұрып қадірлейік. Бүгін бар нәрсеге шүкір етейік. Бүгінгі күнімізге шүкір етейік. Отбасымызға шүкір етейік. Денсаулығымызға шүкір етейік. Ризығымызға шүкір етейік. Ең бастысы – иман мен Ислам нығметіне шүкір етейік. Алла Тағала бізді шүкір етуші құлдарынан етсін. Берген нығметтеріне береке берсін. Денімізге саулық, отбасымызға амандық, ризық-несібемізге береке берсін. Жүрегімізді қанағатпен, тілімізді зікірмен, амалдарымызды ізгілікпен көркейтсін. «Уа, Раббымыз! Бізге берген нығметтеріңе шүкір етуді, ата-анамызға жақсылық жасауды және Өзің разы болатын ізгі амалдар жасауды нәсіп ет!» Әмин!
Жармахамбет Танекеев
Қордай ауданы, Қақпатас ауылы «Қақпатас» мешіті.